Brincos e gargantilla Ancares

Cobre e prata.

Copper and sterling silver.

 

 

 

Sapo en cobre - Not-so-Traditional Copper Pendant

Para os que non coñezades a ourivería tradicional de Galicia, quixera falar un pouquiño sobre a orixe da súa peza máis característica, o sapo, que forma parte do aderezo do traxe de gala tradicional e que se elaboran con formas moi semellantes dende os séculos XVII-XVIII.

Non se sabe con certeza a razón dese nome tan curioso, sapo. Probablemente aluda á semellanza da textura coa pel do animal, ou mesmo poida que faga referencia ás formas acorazonadas dos sapoconchos. Sábese que tamén foi denominado "pelícano", seica nun intento de esquivar á Inquisición poñéndolle á xoia un nome co que habitualmente se aludía á paixón de Cristo.
 

As características formais dos sapos derivan dos petos, a peza máis distintiva das xoias empregadas pola nobreza dos séculos XVII e XVIII. "Peto" pódese tomar como denominación xenérica de distintas xoias (joyeles, brocamantones, alamares, rosas de pecho, etc), que tiñan en común o seren levadas á altura do peito. Algunhas delas, coma os "brocamantones", eran verdadeiramente grandes e adoitaban estar compostas por dous ou máis corpos que, en conxunto, formaban unha figura de triángulo invertido máis ou menos definido segundo os casos. 

"Joya de pecho" da colección do Victorian and Albert Museum de Londres, datada en España, arredor de 1750

Andando o tempo, esta xoia culta e cortesá foise popularizando e calou fondamente no imaxinario de distintas zonas da Península Ibérica, adoptando en cada lugar unhas peculiarides específicas. En Portugal son as "laças", en Castela-León e Extremadura, os "galápagos" e "tembladeras". Mesmo a "cruz" ou "joya" dos aderezos das falleras de Valencia, comparten orixe co sapo galego.

Os sapos tradicionais galegos son pezas formadas por varios corpos de filigrana, realizados en ouro ou prata ou cobre sobredourados. Consérvanse numerosos exemplares dos séculos XVIII e XIX en museos (Museo de Ourense, Museo do pobo Galego, Museo del Traje, Museo Sorolla, Colección da Spanish Society of America...) e máis en mans privadas, normalmente como resultado de herdanzas familiares. O que podedes ver na foto é o que se garda no Museo Arqueolóxico de Ourense.

Sapo galego, século XIX, prata sobredourada.

Na actualidade, numerosos ourives seguen a crear en Galicia estas pezas, algúns respectando completamente as súas formas máis tradicionais, e outros usando o concepto do sapo como base para novas creacións. Non podo deixar de vos recomendar que visitedes a páxina de Susi Gesto, quen, xunto coa súa irmá Leo, continúan coa tradición familiar elaborando marabillosas creacións coma as que ilustra a foto. 

Susi Gesto, prata e acibeche.

 

O sapiño que podedes ver ao inicio desta entrada é un deseño meu, inspirado nas formas tradicionais, e realizado segundo as técnicas máis artesanais do oficio. 

 

Recompoñendo corazóns - Mended Hearts

Conexión en frío: reberetes que unen. E quen non tivo a necesidade de recompoñer un corazón algunha vez? 

 

Nos pendentes, medio corazón de cobre, medio de prata, reberetes de aluminio.

Cold connection with rivets. Bringing parts together. And who has not ever been in the need to fix a broken heart? In these earrings, half a heart of copper and half of silver, mended with aluminum rivets.

 

Pratería de Compostela - Silver and Jetwork in Santiago de Compostela

Non sei se xa volo mencionei algunha vez, pero eu son de Santiago de Compostela. E hoxe queríavos falar un pouquiño da tradición da pratería de Santiago, sobre todo para os que nunca tivestes a oportunidade de ver algunha mostra deste estilo.

Santiago, como meta dunha das rutas de peregrinación máis importantes da cristiandade, xunto con Roma e Xerusalén, foi dende a Idade Media un centro de recolleita e asimilación de moitas tradicións culturais. Unha das artes que dende o século XIII floreceron na cidade foi a ourivería, ao amparo dos encargos das moitas institucións relixiosas da cidade. Xa nesta Idade Media destacaba o traballo compostelán do ouro, aínda que andando os séculos foise centrando no emprego do acibeche e a prata. Non en van, unha das rúas que levan á catedral se chama Acibechería, e unha das prazas que ten arredor, Praza da Praterías.

Neste século pasado, importantes artistas prateiros mantiveron esa tradición, consolidando o peculiar estilo santiagués do traballo da filigrana de prata, agora xa maioritariamente no eido da xoiería. Foron mestres artesáns coma Eloy Gesto, Fernando Mayer, Ramón Gonzalez, Moncho Requeixo, Ricardo Rivas e outros moitos.

Leo Gesto

Xoiería Mayer

O traballo destes artistas caracterízase polo emprego da filigrana de prata con formas barrocas, que se contrarresta coa sobriedade do negro profundo do acibeche. É casi xoiería en branco e negro, con poucas concesións, únicamente ás veces esa inesperada pincelada de cor do coral. Eu, persoalmente, non coñezo estilo máis elegante en xoiería.

Eloy Gesto

Afortunadamente, xa neste século, esa tradición continúa co traballo impecable de novos artistas, que sen perder a esencia estética da pratería compostelán, elaboran novas pezas incorporando tendencias acordes ao gusto actual.

Eloy Gesto

Susi Gesto

Espero que vos gusten tanto como me gustan a min!

As fotos desta entrada son propiedade dos distintos autores. Agradecementos: Xoiería Mayer (Santiago), Susi Gesto e Xoiería Taaroa (Sigüeiro).